حرکت

تکامل حرکتی

•         تکامل حرکتی چیست؟

 فرآیندی مداوم است که در طی آن کودک الگوهای  حرکتی ومهارتهای حرکتی را اکتساب می کند

 که شامل تعامل چند فاکتور است :

1ـ تکامل عصبی عضلانی             2ـ رشد فیزیکی و ویژگیهای رفتاری کودک

3ـ سرعت رشد فیزیکی ، بلوغ بیولوژیکی و تکامل رفتاری

4ـ تأثیرات باقیمانده از تجربیات حرکتی پیشین    5ـ تجربیات حرکتی جدید

 

•         رفتار حرکتی اولیه :

•         در جنین:

تکامل اولیه رفتاری در حرکات داخل جنین دیده می شود. اکستنشن ساده قسمتی از بالاتنه در هفته های 5 و 6 بارداری دیده می شود. حرکات بازو و پاها در هفته های 6 و 8 دیده می شود. حرکات جنینی در نیمه اول جنینی افزایش یافته و بعد در هفته 20 حرکات جنین کاهش می یابد اما قدرت حرکتی افزایش می یابد

پاسخهای رفلکسی جنین یکی از نیازهای مهم در تکامل جنین است که به آن سازگاریهای آنتوژنیک گویند. فعالیت خود به خودی برای جنینی که در حال تکامل مفصلی و استخوانی است لازم و مهم است و ممکن است در نتیجه پاسخ به محیط هم باشد مثل صدا یا سیگار کشیدن مادر .

•         در نوزاد تازه متولد شده :

برخی رفلکسها کاملاً ساده اند و در حد نخاع هستند و برخی پیچیده اندو به تمرکز مراکز ساقه مغز نیاز دارند. بیشتر این رفلکسها شامل رفلکسهای ابتدایی و پایه ای و یا وضعیتی هستند.

 تأخیر در ظهور و یا عدم ظهور- ‌ماندگاری و یا ظهور مجدد برخی رفلکسها ممکن است دلالت بر بعضی اختلالات عصبی داشته باشد.

 

•         استقلال در راه رفتن :

استقلال در راه رفتن یکی از وظایف رشد حرکتی مهم در طی 2 سال اول زندگی است و شامل مراحل زیر است :

1ـ کنترل سر

2ـ کنترل بالاتنه (نشستن با حمایت و بعد به تنهایی )

3ـ کنترل پائین تنه ( ایستادن با کمک ، بدون کمک ، راه رفتن با کمک ، بدون کمک )

با افزایش سن به دلیل افزایش طول پا و مشارکت چرخش لگن ، طول گام افزایش می یابد ، سطح اتکاء پهن و کف پا به سمت خارج به حالت عادی برمی گردد.به تدریج در هنگام راه رفتن دستها آزاد است و کودک قابلیت دستکاری های ماهرانه را دارد و در 5 سالگی راه رفتن کودک مشابه بزرگسالان می شود.

 

•         مهارتهای حرکتی پایه :

شامل حرکاتی مثل دویدن ، پریدن ،‌ لی لی کردن ، سر خوردن و حرکات پرتابی مثل پرتاب کردن ، شوت زدن ، ضربه زدن و مهارتهای گرفتن است .

بعضی محققان مراحل این حرکات را به عنوان کل در نظر گرفته و برخی بدن  را به اجزاء تشکیل دهنده حرکت تقسیم می کنند. پسران در پرتاب از بالای سر و با پا توپ را زدن زودتر از دختران مراحل را بدست می آورند در صورتیکه دختران هر مرحله از لی لی کردن و پریدن را زودتر از پسران بدست می آورند که شاید مربوط به شرایط فرهنگی ، تمرینات و فرصتهای اجتماعی باشد.

در پرش ارتفاع تفاوت ناچیز است

 

 

 

 

 

 

کودکان کم سن تر ممکن است الگوی نسبتاً بالغ و کامل حرکتی را در سنی نشان داد و بعد آن الگوی ناکامل را نشان دهند ( در هم رفتگی متقابل یا معکوس -reciprocal interweaving) زمانی که الگوی بالغ را در شرایط ثابت بدست می آورند کوشش می کنند به همراه آن حرکتی دیگر را انجام دهند که این امر باعث کاستن از بلوغ حرکتی می شود ( مثل پرتاب از بالای سر و پرتاب از پائین در حال دویدن - ‌یا گرفتن توپ بزرگ و بعد گرفتن توپ کوچک )‌

بررسی مهارتهای حرکتی پایه به دو صورت کیفی و کمی صورت می گیرد

 

•         سیستم های پویا :

خود سازمانی از ویژگی این سیستم است .

تأکید بر تعامل بین :

1ـ کودک ( اندازه ، نسبتها و ترکیب بدن ، بلوغ بیولوژیکی ، توانائیهای شناختی و ... )‌

2ـ محیط ( محیط تربیتی ، فرصتها ، انگیزه ، میزان نمونه در وظایف دستکاری و ...  )

3ـ وظایف حرکتی ( فعالیت ران، زانو و مچ پا در راه رفتن ، هماهنگی اندام تحتانی و بالایی در چهار دست و پا رفتن )‌

 

•         ارثی بودن رشد حرکتی :

 ارزیابیهای تکامل حرکتی اولیه توسط مقیاسهای بیلی در زمینه رشد نوزادان دوقلوی همسان نسبت به غیرهمسان مشابهت بیشتری را در گروه همسان نشان داد ( مثل دویدن) .

اگرچه در بزرگسالی تفاوت در ساختار کینماتیکی دویدن در زنان دوقلوی همسان و غیرهمسان کمتر از مردان همسان و غیرهمسان بود که نشاندهنده تأثیر بیشتر فاکتورهای محیطی ( فاکتورهای اجتماعی و انگیزه ) بر دویدن زنان است.

 

             ارتباط فیزیولوژیکی و متابولیکی:

کودکانی که در 17 تا 18 ماهگی راه نمی روند دیر راه افتاده اند و نیاز به ارزیابی کلینیکی دارند. فاکتورهای سه گانه مربوط به این کودکان :‌

-رشد جدا از هم نشستن ،dissociated development of sitting

- خود را روی زمین کشیدن در حالت نشسته shuffling locomotor progression

-و هیپوتونیای عضلانی است .

 دیرراه افتادن در 50 % موارد مورد مطالعه بدون علت بوده و در عده ای از آنها هم توارثی بوده است . در این افراد کاهش در اندازه تارهای عضلانی بخصوص نوع دوم ، غلظت کمتر ATP  ، فسفوکرآتینین و گلیکوژن بوجودمی آید که احتمالاً بدلیل عدم فعالیت عضلانی است

(آتروفی عضلانی و بیماری سلیاک )

 

•         روند حرکتی اولیه در رشد مغز :

جهش رشد مغز در حدود میانه حاملگی تا 4 سالگی است که قسمت اول جهش ، از میانه ‌آبستنی تا 18 ماهگی ،‌ با افزایش سلولهای گلیال و قسمت آخر آن ، تا 4 سالگی ، مربوط به میلین دار شدن سلولهای عصبی است.

مخچه جهش خود را قبل از ناحیه مغز قدامی و ساقه مغز شروع می کند و زودتر هم به اتمام می رساندکه باعث می شود نوزاد کنترل وضعیت و تعادل خود را برای راه رفتن زودتر بدست آورد.

 

•         وضع طفل در هنگام تولد و رشد حرکتی بعد آن :

حرکات جنین در طی 3 ماه آخر حاملگی مرتبط با رشد حرکتی طی سال اول و موقعیت حرکتی کودک تازه به دنیا آمده مربوط به سالهای انتهایی طفولیت است ( مثلاً Apgar  :‌ سرعت ضربان قلب ، تنفس ، تون عضلانی ، پاسخ رفلکسی ، رنگ )‌

 

 

 

 

 

 

      رشد اولیه پس از تولد و رشد حرکتی :

کودکانی که عضلانی اند و استخوانبندی کوچکی دارند و از لحاظ اسکلت بدنی ظریفترند زودتر راه       می روند . توده عضلانی پا در 6  ماهگی پیش بینی کننده راه رفتن در یک سالگی است .

در حدود 5 سالگی ارتفاع نشسته به ایستاده کاهش یافته و در نتیجه مرکز ثقل پائین تر آمده که باعث      تعادل بیشتر کودک می شود.

 

 

•         زمینه های اجتماعی در رشد حرکتی :

زمینه های اجتماعی مؤثر شامل کیفیت زندگی , تعداد افراد خانواده و تعداد خواهر و برادرها ،‌ تعامل بین خواهر و برادرها ، محیط زندگی (شهری ـ روستایی ، مرکز شهر یا حومه شهر )‌ و شرایط کلی اجتماعی افتصادی است .

بین روش منضبط مادران و توسعه پرش در جا رابطه مثبتی وجود دارد و بین روش کم انضباط تر مادران و پرتاب از بالای سر نیز رابطه مثبتی وجود دارد .

 تأثیر فاکتورهای اجتماعی با افزایش مهارت و سن کاهش می یابد.

موقعیت کودک در خانواده و جنس خواهر و برادر هم جزو فاکتورهای مؤثر است و کودکانی که اول به دنیا آمده اند رشد حرکتی پیشرفته تری از فرزندان بعدی دارند ( بدلیل آزادی و انگیزه بیشتر) و فرزندان کوچکتر از فرزندان بزرگتر بیشتر تقلید می کنند ) ( بویژه پسران )‌

 

+   ملیحه دهنوی ; ۱۱:۳٠ ‎ب.ظ ; جمعه ۱ بهمن ،۱۳۸٩

design by macromediax ; Powered by PersianBlog.ir